Poradnik

Oferta Haswing obejmuje ponad 30 modeli silników elektrycznych: z rumplem, sterowane pilotem bezprzewodowym, do montażu dziobowego lub na pawęż, w wersjach 12V, 24V i 48V. Prawidłowy dobór wymaga uwzględnienia kilku kryteriów w określonej kolejności ważności.

Szerokość jednostki pływającej ma największe znaczenie dla doboru mocy, ponieważ to ona generuje największy opór wody — nie długość. Producent podaje w specyfikacji każdego silnika maksymalną szerokość jednostki, dla której dany model jest przeznaczony. Dla łodzi o szerokości od 170cm zalecany jest już silnik w wersji 24V zamiast doboru z tabeli uciągu poniżej.

Silniki elektryczne nie są zalecane do pracy na rzekach z wartkim nurtem; jeżeli mimo to silnik ma tam pracować, do wartości z tabeli poniżej należy doliczyć 10lbs przy spokojnym nurcie i do 30lbs przy nurcie silniejszym. Przy doborze do pontonu należy zachować zapas co najmniej 10lbs względem odpowiednika dla łodzi o tej samej długości, ponieważ ponton stawia większy opór na wodzie — przykładowo łódź 4m wymaga silnika 40lbs, a ponton tej samej długości 50–55lbs.

Kluczowe kryteria wyboru marki to dostępność części serwisowych oraz serwis gwarancyjny na terenie kraju. Przed zakupem warto sprawdzić historię producenta, szerokość oferty modelowej i realne warunki gwarancji — zakup silnika z nieznanego źródła w atrakcyjnie niskiej cenie bywa źródłem problemów w późniejszej eksploatacji.

MARKOR, jako wyłączny importer Haswing w Polsce, oferuje doradztwo w doborze modelu. Warto przy tym zachować czujność wobec informacji krążących w internecie (fora, grupy tematyczne) — obok wiedzy fachowej pojawia się tam też sporo nieprawdziwych lub wprost absurdalnych twierdzeń.

Maximizer to układ płynnej regulacji prędkości silnika — działa na zasadzie analogicznej do manetki motocykla. W odróżnieniu od zwykłego przełącznika biegów pozwala ustawić dowolną prędkość pośrednią, np. między biegiem 2. (2km/h) a biegiem 3. (3,5km/h), co ma istotne znaczenie przy trollingu, gdzie liczy się precyzyjne dopasowanie prędkości.

Z testów producenta wynika, że maximizer daje realną oszczędność prądu przy częściowej mocy: silnik 55lbs (łódź 3,2m/1,1m) z przełącznikiem 5/3 na biegu 3. osiąga 3,2km/h przy poborze ok. 22A, podczas gdy ten sam silnik wyposażony w maximizer pobiera przy tej samej prędkości ok. 7A. Różnica znika przy pełnej mocy — oba warianty pobierają wtedy identyczny prąd. Dane pochodzą z konkretnej konfiguracji testowej i nie należy ich automatycznie uogólniać na wszystkie modele.

Przełącznik biegów pracuje w określonym, stałym zakresie stopni — najczęściej 5 biegów w przód i 3 wstecz. Jedno kliknięcie rumpla zmienia bieg o jeden stopień.

Zasada eksploatacji: biegi w przód należy włączać kolejno, odczekując ok. 3 sekund między kolejnymi stopniami, aż silnik „wkręci się” na dane obroty — nie przełączać od razu z biegu 1. na 5., bo to przyspiesza zużycie przełącznika. Biegi w dół można redukować, pomijając stopnie pośrednie, łącznie z bezpośrednim przejściem do „0”.

LBS (funty) to jednostka uciągu silnika, a nie mocy mechanicznej. Oznaczenia KM i HP pojawiające się w opisach silników elektrycznych są zwykle nazwą marketingową, bez bezpośredniego przełożenia na rzeczywistą moc.

Przeliczniki jednostek: 1 KM = 735 W, 1 HP = 746 W, 1000 W = 1,3596 KM = 1,341 HP.

Porównania z silnikami spalinowymi dotyczą uciągu, a nie mocy — przykładowo silnik elektryczny o uciągu 160lbs bywa zestawiany z silnikiem spalinowym 6HP. Porównywanie samej mocy silnika spalinowego i elektrycznego mija się z celem, bo silniki elektryczne są konstruowane pod kątem uciągu, nie mocy szczytowej.

Producent podaje maksymalny pobór prądu (A) przy pełnych obrotach — w ofercie Haswing wartości te wahają się od kilku A do 125A, zależnie od modelu. Na pobór wpływa też typ sterowania (przełącznik biegów vs. maximizer). Podane wartości dotyczą maksymalnego dopuszczalnego obciążenia — w praktyce pobór bywa o kilka A niższy.

Zależność między poborem prądu a prędkością nie jest liniowa. Protruar 1.0 (pobór 45A) rozpędza łódź 4m/1,2m do ok. 6km/h, a Protruar 5.0 (pobór 100A, wymaga dwóch akumulatorów) rozpędza tę samą łódź do ok. 7–8km/h — różnica prędkości jest niewielka mimo dużo wyższego poboru prądu. Mimo to przy dużych łodziach (6–7m) wybór silnika o uciągu 160lbs jest w pełni uzasadniony.

Silniki elektryczne są konstrukcjami uciągowymi, nie prędkościowymi — zapas mocy nie przekłada się proporcjonalnie na prędkość. Silniki Haswing osiągają prędkości rzędu 4–15 km/h, zależnie od wielu czynników.

Przykład: łódź 4m/1,4m z silnikiem Protruar 5.0 (24V/160lbs) osiąga maksymalnie ok. 8km/h — identyczną prędkość ten sam silnik osiągnie na łodzi 6m o tej samej szerokości, ponieważ to szerokość, a nie długość, determinuje opór wody.

Do zwykłego przemieszczania się z punktu A do punktu B wystarczy silnik z przełącznikiem biegów. Do pływania rekreacyjnego i trollingu lepiej sprawdzi się silnik z maximizerem — jest też korzystniejszy dla żywotności akumulatora.

Praktyczne pytanie pomocne w doborze: silnik będzie używany 3 razy w roku, czy 30 razy w roku?

Zasada doboru: maksymalny pobór prądu silnika + 10A = wartość bezpiecznika. Przykład: silnik 55lbs (pobór maks. 55A) wymaga bezpiecznika 60A. Dostępne są bezpieczniki topikowe i automatyczne.

Niektóre modele mają dodatkowo wewnętrzne zabezpieczenie, odcinające samoczynnie zasilanie przy przekroczeniu dopuszczalnego prądu lub nieprawidłowym napięciu.

Każdy silnik ma dołączoną instrukcję montażu krok po kroku. Nie należy dokręcać silnika do pawęży „na siłę” — grozi to uszkodzeniem mocowania.

Kluczowe dla poprawnej pracy jest prawidłowe zanurzenie jednostki — śruba napędowa nie powinna częściowo wynurzać się ponad taflę wody.

Oferta obejmuje kolumny o długości od 54cm do 210cm. Każdy silnik ma podane w specyfikacji dokładne wymiary i/lub efektywną głębokość zanurzenia.

Zalecane podejście: zmierzyć odległość od pawęży lub dziobu łodzi do lustra wody i porównać wynik ze specyfikacją danego modelu. Większość silników Haswing ma regulację wysokości na całej długości kolumny, co ułatwia dopasowanie.

Poniżej odpowiedzi na pytania najczęściej pojawiające się przy silnikach Cayman sterowanych pilotem bezprzewodowym oraz aplikacją Cayman GPS.

Akumulatory różnią się żywotnością — rosnąco: kwasowe → AGM → żelowe → AGM deep cycle → żelowe deep cycle → litowe. Potocznie nazywany „akumulator żelowy” to akumulator kwasowo-ołowiowy z elektrolitem w postaci żelu, o wyższym napięciu i żywotności niż zwykła „kwasówka”. Od dwóch lat widać wyraźny trend rynkowy w kierunku akumulatorów litowych.

Akumulatory żelowe i AGM należy ładować do pełna niezwłocznie po każdym użyciu, niezależnie od czasu pływania. Zakres pracy dla 12V to 10,5–13V — nie należy rozładowywać poniżej 10,5V; dla maksymalnej żywotności najlepiej zatrzymać się na poziomie 11–11,5V (ok. 50% pojemności). Pozostawienie nienaładowanego akumulatora prowadzi do jego zasiarczenia, a rozładowanie „do końca” (aż silnik przestanie ciągnąć) jest szczególnie szkodliwe.

Akumulatory litowe (Li-ion, LiFePO4, Li-ion NMC) różnią się między sobą zakresem napięcia pracy, wymiarami, wagą i cyklicznością. Według doświadczenia MARKOR są co najmniej dwukrotnie żywotniejsze od żelowych, oddają ok. 30% więcej energii przy tej samej pojemności i mogą być nawet pięciokrotnie lżejsze. W odróżnieniu od żelowych/AGM nie wymagają natychmiastowego ładowania po użyciu, jeśli nie wyczerpano całej pojemności. Zalecany typ akumulatora jest zawsze podany w specyfikacji technicznej danego silnika.

Orientacyjną pojemność akumulatora wyznacza prosta reguła: maksymalny pobór prądu silnika (A) × 2 = pojemność akumulatora (Ah).

Nie zaleca się doboru akumulatora o zbyt małej pojemności względem silnika (np. Osapian 55 z akumulatorem 50Ah) — przy dużym obciążeniu względnym akumulator szybciej się zużywa, a jego żywotność spada.

Przykładowo Protruar 1.0 (pobór maks. ok. 50A) na akumulatorze żelowym 100Ah wystarcza na ok. 1,5h pracy przy maksymalnych obrotach — czas ten znacząco się wydłuża przy zmniejszonej mocy (przy 2–3km/h można uzyskać nawet kilka godzin pracy). Modele takie jak Ultima czy Protruar 55/Genius pozwalają regulować moc silnika, co dodatkowo oszczędza akumulator.

Znamionowa temperatura pracy akumulatorów żelowych/AGM to 20°C. Dostępna pojemność spada wraz ze spadkiem temperatury: do ok. 85% w 0°C, ok. 75% w −10°C i ok. 65% w −20°C. W podwyższonych temperaturach spada za to żywotność — o połowę na każde +10°C powyżej temperatury znamionowej: w 30°C pozostaje ok. 50% projektowanej żywotności, a w 40°C już tylko ok. 25%.

Zalecana metoda podłączenia: oczko przewodu silnika nakłada się na słupek akumulatora, następnie podkładka płaska, podkładka sprężynująca i dokręcenie śrubką — nie za mocno, aby nie zerwać gwintu; oczko ma trzymać się pewnie, bez ruchu, ale bez łamania gwintu. Motylki ułatwiają dokręcanie. Niezalecane są końcówki typu „żabki”/„krokodylki” spotykane w innych markach — styk punktowy powoduje przegrzewanie się słupków i kabli przy poborze 40A i więcej, ze stratami mocy i negatywnym wpływem na akumulator.

Połączenie szeregowe 24V uzyskuje się, łącząc plus jednego akumulatora 12V z minusem drugiego — napięcie sumuje się do 2×12V = 24V. Silnik podłącza się do pozostałych, wolnych biegunów. Konektor łączący powinien być możliwie krótki i mieć przekrój co najmniej równy przewodom silnika, najlepiej grubszy. Łączyć wolno wyłącznie akumulatory tego samego typu, tej samej pojemności i serii — najlepiej z tego samego zakupu; nie wolno łączyć akumulatorów o różnej pojemności ani różnym stopniu zużycia. Zalecane jest osobne ładowanie akumulatorów co jakiś czas (dostępne są ładowarki obsługujące zarówno 12V, jak i 24V). Do każdego silnika 24V dołączony jest konektor do łączenia akumulatorów. Alternatywą jest gotowy akumulator litowy 24V w jednej obudowie (Li-ion 7S lub LiFePO4 8S).

Połączenie równoległe zwiększa pojemność: plus łączy się z plusem, minus z minusem, co daje np. 2×100Ah/12V = 200Ah/12V. Silnik podłącza się do plusa pierwszego i minusa drugiego akumulatora. Obowiązują te same zasady doboru akumulatorów (typ/pojemność/seria/wiek) co przy połączeniu szeregowym — takie połączenie zapewnia równomierne rozładowywanie i wydłuża żywotność zestawu.

Do silników Cayman dostępne są dwie podstawy mocujące, sprzedawane osobno — nie wchodzą w skład zestawu z silnikiem.